I Europejski wymiar regionalnej historii Purdy
Pogranicze polsko-niemieckie(Granzgebiet) należy do najciekawszych regionów kontaktu międzykulturowego w Europie. Obszar ten, dzisiaj 1/3 terytorium Polski, fragmenty terytorium Czech i Niemiec, doświadczał wielokrotnie zmian przynależności terytorialnej w ciągu tysiąca lat sąsiedztwa słowiańsko-germańskiego. Jego dzieje związane są z historią zakonu krzyżackiego, krajów czeskich, Austrii, Prus i Rzeszy Niemieckiej. W okresie późnonowożytnym stał się obszarem otwartego konfliktu narodowościowego polsko-niemieckiego. Wyznaczały go różnice etniczne, polityka asymilacyjna, walka o granice (plebiscyty 1920 r., 1921 r.). Ludność rodzima tego obszaru (Kaszubi, Ślązacy, Mazurzy, Warmiacy) stawała się obiektem instrumentalnego traktowania dwóch rywalizujących ze sobą nacjonalizmów (wspartego przez państwo niemieckiego i polskiego). Pod wpływem polityki asymilacyjnej rozpoczętej przez Ottona von Bismarcka oraz procesów akulturacji większość ludności rodzimej "przyjmowała" narodowość niemiecką.
Druga wojna światowa dotarła na te tereny z całą brutalnością dopiero pod koniec 1944 roku. wcześniej obszar pogranicza polsko-niemieckiego stał się miejscem niewolniczej pracy setek tysięcy robotników przymusowych. Tylko w Prusach Wschodnich, prowincji, która liczyła ok. 2 300 000 mieszkańców, pracowało w czasie wojny 230 000 robotników przymusowych. Zakończenie II wojny światowej rozpoczęło dramat ucieczki i przymusowego wysiedlenia obywateli niemieckich z Europy Środkowo-Wschodniej. Na ich miejsce, na tereny "niemieckich ziem wschodnich" włączone do Polski, przybyli osadnicy z ziem centralnych i wschodnich dawnej Polski, które po 1945 roku włączone zostały do Związku Sowieckiego. Zmieniła się zupełnie struktura społeczna i narodowościowa ludności tego regionu.
W ten sposób dopełnił się drugi "europejski fenomen" niemiecko-polskiego pogranicza - poza wymienionymi procesami nowoczesnych konfliktów narodowościowych - masowe migracje. Trwały one na tym obszarze od średniowiecza, osiągając w II połowie masowy charakter.
Purda Wielka leży na obrzeżach pogranicza polsko-niemieckiego i jednocześnie w jego centrum. Dotykały ją wszelkie "europejskie" zjawiska charakterystyczne dla współistnienia dwóch narodów i kultur.
Wieś powstała w XV wieku w granicach biskupstwa warmińskiego, które było autonomiczną częścią państwa krzyżackiego. Do dzisiaj centralne miejsce wsi zajmuje XVI wieczny kościół erygowany przez biskupa Marcina Kromera, wybitnego intelektualisty XVI wiecznej Europy. Wieś zamieszkała była przez osadników z północnego Mazowsza mówiących do XX wieku polskim dialektem. Okolica wsi zamieszkała przez niemieckich osadników w wieku XIX dotknięta została falą migracji zwaną "Ostfluht". W czasie wyborów do Reichstagu była miejscem konkurencji o głosy między katolicką partią Centrum a mniejszością polską. W okresie międzywojennym istniały tu dwie szkoły: szkoła polska i szkoła niemiecka. Po II wojnie światowej duża część ludności rodzimej pozostała we wsi. Przybyli osadnicy z Mazowsza, Wilna oraz Ukraińcy przymusowo wysiedleni z północno-wschodniej Polski. Największa fala emigracji do RFN przypada na II połowę lat 50. i schyłek lat 70. XX wieku. Do dzisiaj jest więc Purda ciągle żywym organizmem pogranicza polsko-niemieckiego. Żyją tu ludzie identyfikujący się z Polską i z Niemcami. Żyją przede wszystkim wspomnienia odwołujące się do koegzystencji Polaków i Niemców.
II Międzynarodowa współpraca
W obozie w Purdzie uczestniczy 16 osób - studentów z uniwersytetów w Warszawie, Poznaniu, Lipsku. Współpraca naukowa obejmuje również pracowników naukowych z Instytutu Spraw Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Zachodniego, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu w Lipsku.
Projekt zakłada wspólną pracę badawczą z wykorzystaniem wiedzy i doświadczeń niemieckich i polskich pracowników naukowych. Stąd konieczna jest integracja zarówno na poziomie naukowym jak i komunikacji między uczestnikami z Polski i Niemiec.
Istotną częścią projektu jest współpraca z Gimnazjum i Szkołą Podstawową w Purdzie. Chcemy by projekt był zakorzeniony we wsi, by miał nie tylko charakter warsztatu naukowego, ale również pozostawił trwałe efekty dla mieszkańców Purdy. W ciągu roku trwania projektu planujemy następujące formy współpracy z nauczycielami i uczniami szkół w Purdzie:
1. Konkurs "Historia bliska" - Losy ludzi, codzienność, niezwykłe wydarzenia w opowieściach rodzinnych - dla uczniów gimnazjum (14-16 lat).
2. Konkurs plastyczny - Purda magiczna - odkrywanie znanych i nieznanych miejsc w Purdzie - dla uczniów szkoły podstawowej.
3. Przygotowanie materiałów pomocniczych do nauki historii, geografii, języka polskiego, języka niemieckiego, wiedzy o społeczeństwie z wykorzystaniem specyfiki historii wsi Purda.
4. Włączenie młodzieży i nauczycieli do przygotowywanej przez uczestników wystawy "Purda Wielka".
III. Europejska świadomość historyczna
Co to znaczy europejska świadomość historyczna?
W naszym rozumieniu nie jest to stworzenie sztucznego, jednolitego obrazu Europy. Sens europejskiej świadomości historycznej polega na rozumieniu wielości doświadczeń i wielości perspektyw ich interpretacji. Wychodząc z takiego założenia chcemy opracować modelową wystawę "Pogranicze polsko-niemieckie: Historia -Pamięć - Interpretacja" i materiały pomocnicze do nauczania wiedzy o regionie. W takim duchu przygotowany zostanie również dwudziestominutowy film przez TVP 3 oraz godzinna audycja radiowa państwowego Radia Olsztyn.
Korzystając z obecności nauczycieli akademickich Uniwersytetu w Poznaniu i Lipsku - przygotowany zostanie wybór tekstów źródłowych po polsku i niemiecku dla studentów socjologii, germanistyki i polonistyki, z materiałów zebranych w czasie projektu.
